Konu Alanı Ders Kitabı inceleme (KADKi)

Tüm dönem Notları Eklenmiştir...

ders notları

 

Bölüm I: Giriş  (2 hafta) A. KADKİ’nin amacı, önemi ve dersin içeriğinin tanıtılması B. Ders kitaplarının tarihçesi  C. Bazı ülkelerde ders kitapları  D. Ders kitaplarının ders içi ve ders dışı rolü E. Ders kitaplarının etkin kullanımı  F. Öğretim programları ve ders kitaplarının öğretimdeki yeri  ……  Bölüm II : Ders Kitaplarının İncelenmesi (9 hafta) A. Seçim ölçekleri B. Ders Kitaplarının fiziksel özellikleri C. Ders kitaplarının tasarımı - Görsel tasarım- İçerik tasarımı (Bilimsel içerik, değerlendirme, …) D. Ders kitabı yardımcı materyalleri E. Ders kitapları ve teknoloji F. Ders kitaplarının yazılımı (Dil anlatım ve okunabilirlik)…..  Bölüm III : Ders Kitaplarının Değerlendirilmesi (1 hafta) Ders kitaplarının öğretim yaklaşımlarına göre değerlendirilmesi                          Bölüm IV : Ders Kitapları için öneri ve eleştiriler           Ders kitapları nasıl olmalıdır?  Ders kitaplarını kim yazsın? (Bir komisyon mu, tek yazar mı?)  Ders kitaplarını kim bassın? (Bakanlık mı, yayınevi mi?)   Ders kitaplarını kim seçsin? (Veli mi, öğretmen mi? )   Ders kitabı nedir?  Milli egitim bakanlığı ders kitabını "her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılacak olan, konuları öğretim programları doğrultusunda hazırlanmış, öğrenim amacı ile kullanılan basılı eser “ olarak tanımlamaktadır.   Küçükahmet’e göre ders kitabı "öğretimde öğretmenin gücünü daha iyi kullanmasına, vermek istediklerini daha sistematik vermesine; öğrencinin de öğretmenin anlattıklarını istediği zaman ve yerde istediği tempoda tekrar etmesine imkan veren temel materyaldir “ Genel bir ifadeyle bir ders kitabı herhangi bir öğretim kademesinin etkinliliğini arttırmak amacıyla belirli bir programa uygun olarak düzenlenmiş basılı bir araçtır.   Türk eğitim sisteminde  kitabın tarihçesi Eğitimde ilk yenileşme hareketlerinin başlangıcı olan 1776 tarihinden itibaren ders kitapları giderek artmıştır.  Klasik ders kitapları eğitimin vazgeçilmez bir aracı mıdır? Neden?     Bazı ülkelerde ders kitapları   Devlet denetimi İçerik denetimi Fiyat denetimi Ders kitaplarını üretimi Devlet basımı Ticari basım Ders kitaplarını edinme koşulları Ödünç verme Satın alma Ücretsiz Eğt. Bak. Tavsiye ve onayı                  RusyaDers kitapları devletin eğitim dairesi tarafından hazırlattırılmaktadır. Bu eğitim dairesi ders kitaplarının yazdırılmasını, seçimini, önerilmesimi kendisi yapmaktadır. Ders kitapları devlet tarafından basıldığı için ucuwdur fakat ücretsiz dağıtılmamaktadır.  Fransa Ders kitapları ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Tüm ders kitapları, belirlenen müfredata uygun olmalı ve MEB tarafından onaylanmalıdır. Okullar ya da öğretmenler istedikleri ders kitabını tavsiye edilen listeden seçmektedirler. Kitaplar öğrencilere ödünç verilmektedir.  Japonya  Ders kitapları, devletin onayıyla devlet veya ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Kitap seçimi, bölgesel eğitim kurulları, okul müdürleri ve bölüm başkanlarının yetkisi altındadır. Ders kitapları devlet okullarındaki öğrencilere ücretsiz olarak verilmekte ve giderler ulusal hazineden karşılanmaktadır.    Ders kitaplarını edinme koşulları Ödünç verme Satın alma Ücretsiz Devlet denetimi Ders kitaplarını üretimi Eğt. Bak. Tavsiye ve onayı İçerik denetimi Fiyat denetimi Devlet basımı Ticari basım                     KADKİ (Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme)’nin amacıBu dersin amacı ;  - MEB tarafından onaylanmış ders kitaplarının özelliklerini tanıma,  - ders kitaplarını içerik, dil, fiziksel durum ve öğrenciye uygunluk,- anlamlı öğrenmeye katkısı, öğretimde kullanım kolaylığı, vb. açılarından incelenmesidir.      ÖĞRETİM PROGRAMLARI                                                                                                                                     Bir dersin konu, amaç, işleniş ve değerlendirme etkinliklerini kapsayan yazılı dokümana öğretim programı denir. Bu programlarda öğrencilere hangi amaç-davranışların hangi ünite ve konularla, hangi sınırlar içinde kazandırılacağı belirtilir.   Öğretim Programlarının Öğeleri Hedefler; bireye kazandırılması tasarlanan nitelikler kümesine hedefler denir. Bir başka deyişle hedefler  bireyde geliştirilmesi düşünülen niteliklerin bütünüdür.  Davranışlar;  belirlenmiş hedeflere ulaşılması için oluşturulan basmaklardır. Bireyin kazandığı her bir davranış bireyde bir değişiklik meydana getirir ve bu davranışlar onu hedeflere götürür yani birey eğitilmiş olur.  İçrerik; bireye kazandırılması öngörülen davranışların hangi bilgilerle ve nasıl organize edilerek kazandırılacağını gösterir.  Öğrenme- öğretme durumları; belirlenmiş niteliklerin bireye kazanrıdırılması sürecini, yani davranışların bireye nasıl kazandırılacağının belirlenmesini ve düzenlenmesini ifade eder.                                                                  Öğretim Programlarının Geliştirilmesi Planlama Yürütme Değerlendirme            PLANLAMAÖğretim programı hazırlama öncesi alan uzmanı, alan eğitimcisi, alan psikoloğu, eğitim felsefecisi gibi kişilerden oluşan bir komisyon seçilir. Planlama aşamasında;1.                    Seçilen komisyon program geliştirilme gerekçelerini açıklayan bir rapor hazırlar (bu rapor kullanılmakta olan programın eksik yönlerini, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını detaylı bir şekilde ortaya koyar).2.                   Program geliştirme modeli seçilir,1.        Lineer program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğeleri lineer olarak takip edilir (İlk defa 1949 yılında Tyler arafından önerilmiş ve kullanılmıştır).2.       Serbest program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğelerinden herhangi birinden başlanıp bir diğerine geçiş yapılabilir.3.       Araştırmaya dayalı program geliştirme: Bu modelde genellikle belirlenen bir konu veya ünite ile ilgili olarak yapılan araştırmalardan elde edilen veriler kullanılır.   3.                   İçerik seçimi yapılır,İçerik seçimi yapılırken kullanılması gereken kriterler:1.        Anlamlılık: uygulanacak içerik öğrenciye anlamlı gelmelidir, 2.       Geçerlilik: Seçilen içerik belirlenen davranışlarla uyumlu olmalıdır,3.       İlgi çekicilik: Seçilen içerik öğrencinin ilgisini çekmelidir,4.       Öğrenebilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olmalıdır,5.       Uygulanabilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin belirlenen zamanda mevcut kaynak ve kişilerle yürütülebilir nitelikte olmalıdır.   YÜRÜTME Yürütme geliştirilen dökümanların sınıflarda uygulanması yani pilot çalışmasının yapılmasıdır. Bu aşamada öğretmen, ğörenci, veli, idareci ve diğer ilgililerin duygu ve düşünceleri alınarak karşılaşılan problemler tespit edilir.   DEĞERLENDİRMEÖğretim programlarını yürütme aşamasında elde edilen verilerin yorumlama sürecidir. İki farklı şekilde yapılır: Süreçte değerlendirme ve sonuçta değerlendirme.  Öğretim Programlarının Tanıtılması ve Yayılması  Geliştirilen programların tanıtılıp yayılması eğitim sistemlerinin özelliklerine bağlıdır. Temel özelliklerine göre eğitim sistemleri ikiye ayrılır: Merkeziyetçi eğitim sistemleri ve Merkeziyetçi  olmayan eğitim sistemleri.  Merkeziyetçi eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri 1.        Merkez çevre modeli,2.       Araştırma geliştirme modeli: Uygulayıcıların merkez tarafından ihtiyaçları belirlenir ve bu ihtiyaçlara bağlı olarak geliştirilen programın uygulanmasına yardımcı olacak materyaller geliştirilir.                                         Merkeziyetçi olmayan  eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri 1.          Sosyal etkileşimli model: Uygulayıcıların ihitiyaçlarının yerel yöneticiler tarafından belirlendiği modeldir,2.         Problem çözme modeli: Uygulayıcıların hem problemleri hem de çözüm yolları bölgesel göndericiler tarafından belirlendiği modeldir,3.         Merkez artırma modeli: Aynı bölge içinde farklı özellikteki okulların problemlerini çözmeyi amaçlayan modeldir,4.         Merkez değiştirme modeli: problemlerin yoğun olduğu bölgelerde merkezlerin aktarılmasına izin veren modeldir.    Öğretim Programları ve YapılarıÖğretim kurumları:1.        okul öncesi,2.       ilköğretim,3.       ortaöğretim,4.       yükseköğretim  İlköğretim Birinci Kademe Dersleria. Mihver dersler: Hayat bilgisi: 1., 2. ve 3. sınıflarda okutulur. Amaç bireyin gerçek hayatla karşı karşıya getirilerek eğitilmesidir. Sosyal bilgiler:4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin sosyal hayatla ilgili durumları ve olayları algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır. Fen bilgisi: 4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin doğal çevreyi algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır. b. İfade ve beceri dersleriTürkçe, Matematik, Din kültğrğ ve ahlak bilgisi. c. Seçmeli dersler  İlköğretim Birinci Kademe Dersleriİlköğretim vatandaşlık ve insan hakları eğitimi dersi, Trafik ve ilk yardım dersi.   Ortaöğretim Okullarında Okutulan Dersler Ortaöğretim okullanrında okutulan ders grupları:a. Ortak genel kültür dersleri Sosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe....  b. Alan dersleriSosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe, yabancı dil, sanat  c. Alan seçmeli dersler d. Seçmeli dersler    Öğretim Programı ve Öğretim Araçları  Bir derste kullanılacak araç gereçler dersin içeriğine göre ve dolayısıyla hedef davranışların içeriğine göre çeşitlilik gösterir. Öğretim araçlarının sınıflandırılmasıA. Öğretim araçları duyu organları gözönünde bulundurularak sınıflandırılabilir:1.        göze hitap eden araçlar,2.       kulağa hitap eden araçlar,3.       göze ve kulağa hitap eden araçlar,4.       dokunma duyusuna hitap eden araçlar,5.       koklama duyusuna hitap eden araçlar,6.       tat alma duyusuna hitap eden araçlar.   B. Öğretim araçları derslere göre sınıflandırılabilir:1.        sınıf içi ders araçları,2.       laboratuar araçları,3.       gözlem araçları,4.       .......  DERS KİTAPLARININ ÖĞRETİMDEKİ YERİ  Ders kitapları ve öğretim programıDers kitapları programın hedef ve davranışlarının gerektirdiği strateji, yöntem ve teknikleri uygulamaya uygun bir araçtır.    Ders kitapları ve öğretmen1.        Araçların seçimi konusunda öğretmenlere yardımcı olur,2.       Düzenli bir öğretimin yapılmasına imkan sağlar,3.       Öğretim yöntemi ve öğretim ortamlarının hazırlanmasında öğretmene yardımcı olur,4.       Neleri öğreteceğini belirlemeye yardımcı olur,5.       Konu alanında meydana gelen değişmeleri tanıma imkanı tanır,6.       Öğretmenlik meslek bilgisi ile ilgili eksikliklerini giderme şansı verir,7.       Yeni öğretim strateji, yöntem ve teknikleri tanıma ve kullanmasına yardımcı olur,8.       Diğer ders alanlarıyla bağlantı kurulması için yardımcı olur.  Ders kitapları ve öğrenci 1.        Neleri öğrenecekleri konusunda bilgi verir,2.       Öğrenme yaşantılarına yön verir,3.       Öğretmenin rehberlik etme işlevini yerine getirir,4.       Gelişimini sürdürmesine ve öğrenme ortamlarında kendini bulmasına yardımcı olur,5.       Ön bilgilerini tamamlama imkanı sağlar,6.       Yapılacak etkinlikleri önceden görme ve hazırlanma imkanı sağlar. Ders kitaplarının öğretimdeki rolünü aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür 1.        Öğretimin büyük bir bölümü kitapların içeriği ile belirlenmektedir,2.       Sınıf içi uygulamalarında, materyal olarak en çok ders kitapları kullanılmaktadır,      Ders Kitaplarının Etkinliği Bilginin sunumu1.        Geleneksel metinlerBilgiler düzenli bir şekilde aktarılır, 2.        Çürütme metinleriKonu ile ilgili olası yanlış fikirler sunulur ve ardından bu düşünceler bilimsel olarak çürütülür ve son olarak doğru ve tutarlı fikirler sunulur   Dış görünüş Metin yapısı1.        Delil öncelikliGenellikle temel bir kavram, prensip veya kanun tarzında bir sonuca götüren bir delil veya tartışma geliştirir, 2.        Prensip öncelikliBir kavram veya prensip açıkça ifade edilir sonra onu destekleyen deliller sunulur.                    DERS KİTAPLARININ MEVCUT DURUMU  1.        Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA)1.        Genel eğitim sistemimiz içinde sanat marjinal kalmaktadır,2.       Ders kitaplarında içerik açısından yetersiz, eksik ve yanlış bilgiler bulunmaktadır,3.       Ders kitapları öğrencilere psikolojik beceriler kazandırmaktan uzaktır,4.       Fen ve teknolojide yanlış yöntemler kullanılmaktadır,5.       Matemetik soyut olarak ele alınmaktadır 2.       Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği1.        Eğitim programlarının değişmesi kadar önemli bir konu da, ders kitaplarının çağdaş öğretim yöntemlerine göre yeniden hazırlanmasıdır,2.       Yeni ders kitapları görsel açıdan çekici olmalıdır,3.       Kitaplar yeni hazırlanan programlar çerçevesinde yeni öğretim yöntemlerini uygulayacak nitelikte olmalıdır,4.       Öğretmen kitabında öğretmenin dersi nasıl işleyecegi adım adım gösterilmelidir.    DERS KİTAPLARINI İNCELEMEYE BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM  Bir ders kitabının sahip olması gereken niteliklerden bazıları:1.        Öğrencilerin fiziksel, sosyo-ekonomik ve duyuşsal özelliklerini gözönünde bulundurur,2.       Öğrencilere farklı yöntemler sunar,3.       Öğrencilerin okuduklarından zevk almalarını sağlar,4.       Öğrenme süreci içerisinde, aktif öğrenci katılımını sağlamada öğretmene yardımcı olur,5.       Öğrencilerin dikkatini çekerek öğrenmeye karşı motive eder,6.       Yeni kavramların öğrenilmesinde öğrencilere rehberlik eder,7.       Öğrencilerin yaşama hazırlanmasında yardımcı olur (öğrendiklerini yaşamla ilişkilendirecek olanaklar sunar),8.       Konu alanına ilişkin kuram, ilke ve kavramları kullanır,9.       Alan ile ilgili yeni gelişmeleri öğrencilere yansıtır,10.     Öğrenme hedeflerine uygun değerlendirme yolları sunar,11.      İşlenen konuyu önceki ve sonraki konularla ilişkilendirir,12.     Hedef/davranışlara uygun araç-gereç ve materyal önerir,13.     Bilgiyi öğrenci merkezli eğitim anlayışına uygun olarak sunar,14.     Eleştirel düşünmeyi ve kendi kendine öğrenmeyi teşvik eder,15.     Değerlendirme soruları üst düzey becerileri ölçecek nitelikte olur,16.     ...     ÖĞRETİMLE İLGİLİ PROGRAMLARINI İNCELENMESİ    Açıklamalar,   Genel ve özel hedefler,   İçerik,   Öğrenme-öğretme süreçleri,   Yöntem ve teknikler,   Araç ve gereçler,   Ölçme değerlendirme                   DERS KİTAPLARININ İNCELENMESİ  Ders kitaplarının öğretim programlarına uygunluğu  1.                    Hedef davranışlar,Hedef davranışların alanı: Bilişsel, duyuşsal, devinişsel alanlarından birini ifade eder. Bu alanlar birbirinden bağımsız değil tam tersine içiçedirler.    Hedef davranışların düzeyi,    Hedef davranışların sınırları,    Hedef davranışların basamak düzeyi. Ders kitaplarının öğretim hedeflerine uygunluğunu belirlemek amacıyla aşağıda verilen ölçütler kullanılabilir:    Ders kitabı, hedef-davranışların ilgili olduğu alanın ve alt basamağın özelliklerine uygun olarak düzenlenmeli,    ders kitabı, hedef-davranışların düzeylerine (uzak, genel ve özel) uygun olmalı,    hedef-davranışlar uygun bir içerikle kenetlenmiş olmalı 2.                   İçerik İçerik düzenlenirken birtakım ilkeler dikkate alınmalıdır:    İçerik özellikleri ile ilgili Öğrenme İlkeleri1.        Öğrencinin etkin katılımını sağlamak ve öğrenme düzeyini yükseltebilmek  amacıyla öğretimin içeriği, öğrencinin beklentilerine ve amaçlarına uygun olmalıdır.2.       Bilginin daha kolay geri getirilebilmesi, daha kalıcı olması ve genellenebilir özelliği taşıması için, o bilgi anlamlı bir şekilde öğrenilmelidir. Öğrencilere verilecek öğrenme materyali öğrencinin önemli bilgiyi önemsiz bilgiden ayırt etmesine ve bilgiyi yeniden düzenlemesine olanak verecek şekilde düzenlenmelidir.3.       Bilginin daha kolay öğrenilmesi ve hatırlanması için mantıksal olarak iyi organize dilmelidir. 4.       Bilginin daha kolay ve doğru olarak anlamlandırılması ve hatırlanması için somut olarak verilmelidir.   Öğretim ilkeleriİçerik kazandırılacak hedef davranışların ve konu alanının özellikleri dikkate alınarak düzenlenmelidir. İçerik düzenlemesinde rol oynayan temel ilkeler:1.        İçerik somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora, bütünden parçaya veya parçadan bütüne, günümüzden geçmişe, olaylardan kavrama ve genellemelere, yakın çevreden uzağa doğru sıralı omalıdır,2.       İçerik çağdaş, bilimsel, sanatsal ve felsefi bilgilere ters düşmemelidir,3.       İçerik konunun özelliğine göre aşamalı ve birbirini önkoşulu olacak şekilde sıralanmalıdır,4.       İçerik hedeflerle tıtarlı ve öğrenciler için anlamlı olmalıdır.            İçerik düzenleme stratejileri 1.        Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişki ve zrounlu ya da önkoşul öğrenmenin ağırlıklı olduğu durumlarda içeriğin doğrusal programlama yaklaşımına göre düzenlenmesi gerekir,2.       Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar öğretilmesi sözkonusu olduğunda, içerik sarmal programlama yaklaşımı kullanılarak düzenlenmelidir.  Genel olarak ders kitaplarının içeriği;   programın öğeleriyle paralellik sağlamalı,   öğretim programında verilen kitap hacimleriyle tutarlı olmalı,                 uygun zihinsel süreçlere göre düzenlenmeli,                 öğrenme ilkelerine göre düzenlenmeli,   somuttan soyuta, basitten karmaşığa, bilinenden bilinmeyene doğru düzenlenmeli,   bireyin gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak düzenlenmeli,   ilişkili olduğu alan ve konularla bağlantılı olarak sunulmalıdır.  1.                    Öğrenme -Öğretme süreçleriÖğrenme öğretme süreçlerinin düzenlenmesinde dikkat edilmesi gereken noktalar:    öğrenciler, yeni öğrenme yaşantılarına geçmek için ilgili ön koşol davranışları edinmiş olmalıdır,    öğrenciler öğrenmeye istekli hale getirilmelidir,    öğrenciye, öğrenme sürecindeki durumu ile ilgili sık sık bilgi verilmelidir,    eğitim durumları, öğrencilerin zengin yaşantılar geçirmelerini sağlayıcı nitelikte olmalıdır,                   eğitim durumları hem birden çok hedefe hizmet etmeli hem de istenmeyen sonuçları ortaya çıkarmaktam uzak olmalıdır.                 2.            Bir başka deişle öğrenme öğretme durumlarının düzenlenmesinde aşağıdaki ölçütler dikkate alınmalıdır:    dikkat çekici öğeler, hedefler, ön organize ediciler sunulmalı ve geçiş ifadelerine yer verilmelidir,    öğretim hizmetinin niteliğini artırıcı şekilde ipuçları verilmeli, eğitim teknolojisini ürünleri kullanılmalı, uygun sorular sorulmalı, alıştırmalara yer verilmeli ve özet yapılmalıdır,    öğretmenin özelliklerine göre düzenlenmelidir,    öğretim stratejilerine uygun olarak düzenlenmelidir,    öğretim yöntemlerine uygun olarak düzenlenmelidir,    öğretim tekniklerine göre düzenlenmelidir,    öğretim araçlarına göre düzenlenmelidir,    öğretim programlarında, öğrenme-öğretme durumlarıyla ilgili açıklamalar ve örnekler gözönünde bulundurulmalıdır.    öğrenciler öğrenmeye istekli hale getirilmelidir,    öğrenciye, öğrenme sürecindeki durumu ile ilgili sık sık bilgi verilmelidir,    eğitim durumları, öğrencilerin zengin yaşantılar geçirmelerini sağlayıcı nitelikte olmalıdır,    eğitim durumları hem birden çok hedefe hizmet etmeli hem de istenmeyen sonuçları ortaya çıkarmaktam uzak olmalıdır.    1.                    Değerlendirme   Hazırlık çalışmaları1.        Üniteye hazırlığı sağlayan sorular,2.       Ön öğrenmeleri ortaya çıkarmaya yönelik sorular,3.       Ön organize edici sorular,    İçeriğin sunumu ve değerlendirme,1.       İlgiyi ve dikkati artırıcı sorular,2.      Pekiştirici sorular,3.      Geliştirici ve bütünleştirici sorular,4.      Araştırma soruları    Üniteyi değerlendirmeDeğerlendirme çalışmalarında uyulması gereken ölçütler:1.        Alıştırma, test, araştırma-inceleme, muhakeme etme, deney ve gözlem yapma hususlarına yer verilip verilmediği,2.       İlgili soruların öğrencilere kazandırılması amaçlanan bilgi, beceri, tutum, davranış ve iş alışkanlıklarının tamamını kapsayıp kapsamadığı,3.       Soruların öğrencilerin kendi kendilerini değerlendirmesine imkan sağlayıp sağlamadığı,4.       Soruların öğrencilerin henüz kazanmadıkları bilgi, beceri, tutum, davranış teşvik edip etmediği,5.       Araştırma, inceleme, deney ve gözlem konularının öğrencilerin farklı ilgi düzeyleri ve çevreleri dikkate alınarak belirlenip beklirlenmediği.   Ders kitaplarında gözönünde bulundurulacak noktalar: 1.        Sorular hedef davranışların alan ve düzeylerine uygun olarak hazırlanmalıdır,2.       Kapsam geçerliliği sağlanmalıdır,3.       Soruların puanları puanların ne anlama geldiği konusunda öğrenciye bilgi verilmelidir,4.       Uygulamaya dönük olmalıdır,Ölçme soruları hazırlanırken dikkat edilmesi gereken hususlara dikkat edilmelidir.      Ders Kitaplarında Bilimsel İçerik  Bilim: Geçerliliği kanıtlanmış bilgiler bütünü bilimi oluşturur.     Bilimin özelliği   Bilimsel içerik oluşturma,   Ders kitaplarında bilimsel içeriğin sunulması,   Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışlar,  Bilimin özelliği  Bilim geçmiş, bugün ve gelecekle ilgili somut ve soyut gerçeklerle ilgilenir. Bilimin gerçeğin bir kısmıyla uğraşma, kanıtlanabilirlik ve süreç olmak üzere üç temel özelliği vardır. Bilimin kanıtlama özelliği beş farklı yol ve şekilde gerçekleşebilir: Deneyle, gözlemle, belgelemeyle, araştırma - soruşturmayla ve akılla kanıtlamadır (Sönmez, 1998).    Bilimsel içerik oluşturma  Bir bilginin bilimsel bilgi olup olmadığı;   Bilimin uğraşı alanına ait olması,   Kanıtlanmış olması,   Bilimsel süreçlerle elde edilmiş olmasına bakılarak anlaşılabilir. Sönmez (1998) bilimsel bilgi türlerini sekiz başlıkta toplamaktadır: Sayıltı, denence, ilke, genelleme, kanun, kuramca, kuram ve bilim-kurgu.   Sayıltı doğruluğu kanıtlanmamış ancak doğru kabul edilen bilgilerdir,Denence, bir sorunun çözümünde kullanılan çözüm önermesidir,İlke, sebeb sonuç ilişkisini belirtir ve doğruluk değerleri yüksektir. İlkeler kuramların temelini oluşturur,Genelleme, genel geçerliliği olan önermelerdir. Birden fazla konu alanını kapsar. Genelleme bilginin bütünlüğünü kurmada gereklidir,Kanun, bir konu alanında kanıtlanmış önermelerdir. Doğruluk değeri çok yüksektir,Kuramca, bir konu alanında belli bir problemi çözmek için birbiriyle tutarlı bir çok önermeyi içerir.Kuram, çok daha geniş bir alanı açıklamaya çalışan tutarlı önermelerden oluşan soyut bir yapıyı ifade eder, doğruluk değeri düşüktür.Bilim- kurgu, bundan önce adı geçen bilimsel bilgi türlerine dayalı olarak geçmiş ve gelecekle ilgili soyut açıklamaları ifade eder. Bir konu sunulurken nelere dikkat edilmelidir?  Bilimsel içerik ve Ders kitaplarıDers kitaplarında aktarılan bilgiler objektif ve herkes tarafından aynı şekilde anlaşılır olması, güncel ve kanıtlanmış bilgiler içermesi gibi özellikler içermelidir.Ders kitabında bilimsel içerik;   kitabın bilgiyi sunuş şeklinden,   bilgilerin bilimsel geçerliliğinden,   bilgilerin konu alanına uygun olup olmadığından etkilenebilir.    Ders kitaplarında bilimsel içeriğin sunulması  Ders kitaplarında bilgilerin sunumunda dikkat edilmesi gereken özellikler:   Bilgi türlerinin ifade edilişiBilgi türlerinin doğruluk derecesi her zaman aynı değildir. Ders kitabında sunulan bilgi hangi bilgi türüne dahilse, cümledeki yargı ifadesinin kesinlik derecesi o bilgi türünün doğruluk derecesine uygun olmalıdır.    Neden - Sonuç ilişkisiBilimsel bilgide sebeb-sonuç ilişkisi önemlidir.öğrenciler karşılaştıkları bir bilginin gerçeğin hangi kısmıyla ilgili olduğunu ve nasıl oluştuğunu açıkça bilmelidir.   Bilgilerin konu alanına uygunluğuDers kitaplarında sunulacak bilgiler konu alanının amacına, yöntemine, işleyişine ve konu alanının terimlerine uygun olmalıdır.  Kullanılan bilgilerin geçerliliğiDers kitaplarının içeriklerinde sunulacak bilgiler konu alanının son verilerine uygun olmalıdır.    Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışlar  Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışları genel olarak iki temel grupta inceleyebiliriz:   Bilgi yanlışları: Kavram hataları, hatalı genelleme, geçerliliğini yitirmiş bilgiler, ilişkisizlikler.    Anlatım hataları:Çok boyutlu konuları tek boyutlu anlatma, bilgiyi destekleyen örneklerin yetersizliği, verilen bilgilerle önceki bilgiler arasında çelişki, gereksiz bilgi ve ayrıntıya yer verme, kişisel görüşlere yer verme.  Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan bazı yanlışlar (Yiğitarslan, 1995)   Yazarların kendi düşünce ve değer yargılarına göre içeriği şekillendirmeleri,   Çok boyutlu konularda tek boyutlu anlatımın sergilenmesi,   Hikayeci bir anlatım tarzının kullanılması,   Gerçeğe aykırı abartılı bilgilerin sunulması,        Kavram öğretiminde yeterli örneklerin verilmemesi.          ÖĞRETİM PROGRAMLARINI İNCELEME YAKLAŞIMLARI i. Özel durum yaklaşımı            Sınırlı sayıda örneklemi derinlemesine inceleyen yaklaşımlardır. Bu yaklaşımla elde edilen veriler genellenemez. Örnek: Bir veya bir kaç öğretmenin ders kitabını kullanma şekillerini incelediğimizi düşünelim. Örneklemimiz sınırlı sayıda olduğu için elde ettiğimiz sonuçların bütün öğretmenler için geçerli olduğunu söyleyemeyiz.    Örneklem ile ilgili önemli noktalar     Sonuçların genellenebileceği bir evren açık olarak tanımlanmalıdır,   Örneklemin nasıl seçildiğinin anlaşılır ve sistematik olarak sunulmalıdır,   Örneklemin yapısı ile ilgili bilgi verilmelidir,   Seçilen örneklemin sunulan çalışmayı tamamlama oranı hakkında bilgi verilmelidir.  Örneklem seçim türleri     Basit ratgele örneklem seçimi,   Sistemli örneklem seçimi,   Amaçlı örneklem seçimi,   Kümelere ayırma yoluyla örneklem seçimi,   Basamak yöntemi ile örneklem seçimi.  ii. Deneysel yaklaşımı      Araştırmalarda deney ve kontrol grubu kullanılarak yapılan çalışmalardır. Örnek: Bir dersi işlerken soru-cevap metodunu kullanmanın avantaj ve dezavantajları üzerine bir çalışma yaptığımızı düşünelim: 10 tane soru-cevap yöntemini kullanan öğretmen ve 10 tane bu yöntemi kullanmayan öğretmenin derslerini gözlemleriz. Elde edilen sonuçlar birbirleriyle karşılaştırılarak soru cevap yöntemi değerlendirilir.    Tam deneysel yöntem,   Yarı deneysel yöntem.  iii. Anket yaklaşımı     Geniş bir örneklem üzerinde yürütülen çalışmalarda kullanılan bir yaklaşımdır. Örnek: Öğretmenlerin ders kitaplarını kullanma şekilleri üzerine bir çalışma yaptığımızı düşünelim. Geniş bir çalışma gerçekleştirmemiz gerekiyorsa (800-900 öğretmen) anket metodunu kullanmamız gerekir.   iv. Etnografik yaklaşımı      Araştırmacının örneklemden biri gibi görünerek yürüttüğü çalışmalarda kullanılır.  Etnografik çalışmalar yürütülürken dikkat edilmesi gereken noktalar:    Not alma sürecinde toplanan bilgiler hakkında geniş açıklamalarda bulunma,   Mülakat, gözlem ve dokümanlar gibi farklı yollardan elde edilen verileri kullanarak bu yöntem aracılığıyla toplanan verilerin geçerliliğini sağlamak,   Bilgi alınacak bireyleri titizlikle seçmek,   .....  Araştırmalarda geçerlilik, güvenirlilik ve kullanışlılık      Araştırmalarda geçerlilik:Bulguların araştırılan konuyu ne kadar yansıttığını anlatmak için kullanılan bir terimdir. Bir araştırmanın geçerliliği araştırılan problemi tam olarak örtecek özellikte ölçüm araçları veya araştırma metotları geliştirmekten geçer.  Geçerlilik iç ve dış geçerlilik olmak üzere ikiye ayrılır: Dış geçerlilik kullanılan belgelerde veya dökümanlarda sahtelik yapıp-yapmama, bulgularda ise genellenebilirlik ile ilgilidir. İç geçerlilik belgelerin doğru  anlaşılabilmesi ve aralarında olması gereken uyum ile ilgilidir.   Araştırmalarda güvenirlilik : Bulguların ne kadar tekraralanabileceğini açıklamak için kullanılan bir kavramdır. Araştırmada yürütülen çalışmada  aynı süreçlerin izlenmesiyle aynı sonuçlara ulaşılması istenir.Yani araştırma 2. bir kez tekrarlanmış olsa aynı sonuçlar elde edilebilir mi? İnsan davranışları çok değişken olduğu için eğitim araştırmalarında güvenirlik konusu önemli bir problem olarak karşımıza çıkmaktadır. Araştırmalarda kullanışlılık : Elde edilen verilerin bir amaca hizmet etmesidir. Eğer bulunan sonuçlar hiçbir amaca hizmet etmiyorsa araştırma “kullanışlı değildir” denir. Bilimsel Ahlak : Bilimsel çalışmalar uzun yıllardır devam ettiği için, kendiliğinden oluşmuş bir denetleme mekanizması ortaya çıkmıştır. Bu denetleme bilim ahlakını ortaya çıkarmıştır.Buna göre bir araştırmacının uyması gereken bazı prensipler vardır: sahtekarlık yapmamalı, yanlış bilgi vermemeli, olayları çarpıtmamalıdır. Ayrıca araştırmacının kaçınmak zorunda olduğu ahlak dışı davranışlar da vardır: yinelenen yayın, uyduırmacılık, aşırmacılık vs. Peki ne gibi davranışlardan kaçınılmalıdır?  Veri Çeşitleri : Nicel Veri: Araştırmalarla elde edilen verilerin sayısal değerlerle belirtilenlerine nicel veri denir. Mesela; “öğrencilerden üç tanesi çarpanlara ayırma işlemini yapamamıştır” veya “öğretmenlerin % 96’sı şu ders kitabını kullanmaktadır” gibi.... Nitel veri: Verilerin daha çok özelliklerini irdeleyerek yapılan araştırmalardır. Mesela; “öğrencilerin filan konuda karşılaştıkları zorluklar şunlardır” deyip sözkonusu zorlukları sıralayıp açıklama.        ÖĞRETİM PROGRAMLARINI İNCELEME YÖNTEMLERİ        Doküman inceleme yöntemi : Yazılı bir belgenin daha önce belirlenen ölçütlere göre eleştirisel bir bakış açısıyla incelenmesdir.Daha önce belirlenen ölçütler ne kadar objectif ise değerlendirme o ölçüde verimli olur. Bu yöntemle yapılan araştırmalar sunulup yorumlanırken dikkat edilmesi gereken bazı hususlar vardır. Mesela; verilerin yazılmasında 3. tekil şahıs kullanılmalıdır. Örneğin “lise 3 matematik ders kitabında ,ntegral konusun olmadığınu farkettim”. Yerine “farkedildi, görüldü” gibi ifadeler kullanılmalıdır.  İncelen veriler Konu/gerekçe/Amaç/Yöntem /Bulgu/Sonuç/Öneri/Kaynaklar/ Ekler bölüm başlıklarıyla verilebilir. Mülakat yöntemi : İncelenen yazılı materyal hakkında bireylerin görüş ve düşüncelerini belirlemek amacıyla kullanılır. Bu teknik, araştırmalarda daha çok NİÇİN sorusuna cevap aranacağı zaman kullanılır. Mülakatlar yürütülüşüne göre üçe ayrılır:   Yapılandırılmış mülakat:Ne tür soruların ne şekilde sorulup, hangi verilerin toplanacağını en ayrıntılı biçimde saptayan ve bu amaç için yapılmış olan bir mülakat planını süreç içerisinde herhangi bir değişime uğratmadan aynen uygulamaktır.   Yarı yapılandırılmış mülakat:Mülakat soruları mülakata başlanmadan önce hazırlanır fakat bireylere ve koşullara bakılarak bazı esneklikler sağlanabilir.   Yapılandırılmamış mülakat: Açık uçlu soruların sorulduğu, tartışma ve keşfe yönelik bir mülakat türüdür. Örnek: Öğrencilerin okulda başarılı veya başarısız olmasına etki eden faktörler nelerdir? Yapılandırılmamış mülakat yöntemi kullanılabilir. Gözlem yöntemi : Olayların nasıl geçekleştiğini belirlemek gözlem yöntemi ile tespit edilir. Bireylerin bilgi vermek istememeleri durumunda da bu yöntemin kullanılması uygundur. Gözlemlerde gerçekleştirilme durumuna göre yapılandırılmış, yarı yapılandırılmış  ve yapılandırılmamış olmak üzere üç farklı şekilde gerçekleşir. Anket yöntemi :Kısa sürede geniş bir örneklemle çalışmak için kullanılan bir yöntemdir. Anketlerde genelde nicel veriler elde edildiğinden varılan sonuçlar genellenebilir. Anketlerde; açık uçlu, kısa cevaplı veya çoktan seçmeli sorular yer alabilir.Bu yöntemle elde edilen bulguların analizi diğer yöntemlere göre daha kolaydır. Bulgular genellikle yüzdeliklerle ifade edilir. Ders kitaplarında tasarım                                                           Tasarım Öğeleri                    Tasarım İlkeleri  Tasarım ÖğeleriDoku, çizgi, renk ve boşluk   Doku : Nesnelerin dış yapı üzerindeki yüzeysel etkilere doku denir. Bir başka deyişle; nesnelerin iç yapılarının işlevsel özelliklerini dışa vuran yüzeysel etkilerdir.                                                                  Doku hissedilişine göre ikiye ayrılır                                                                         Görsel doku           Dokunsal doku     Çizgi: Doğru, dairesel, kırık vb. çizgiler kullanılmaktadır. Çizgiler yatay dikeyi kırık dalgalı veya eğik olarak kullanılabilir.  Çizgi kullanımı tasarımda bütünlüğü ve zenginliği sağlar:1.        Konu başlığının altını çizmek; başlığı belirgin hale getirir ve vurgu oluşturur,2.       Bir düşünceyi ve bilgiyi kısa sürede görselleştirir (harita, grafik, tablo, şema),3.       Farklı bilgi bölümlerinin ayırımını sağlar,4.       Sayfa düzeninde hareketi sağlar, monotonluğu bozar,5.       Kalın çizgi, kesik çizgi, ok vb. çizgi türleri öğeler arası ilişkilerin niteliği hakkında bilgi verebilir (kesik çizgi ile dolaylı ilişkiler, sürekli çizgi ile de doğrudan ilişkiler gösterilebilir).  Renk: Ders kitaplarında gğrsel zenginliği sağlayan etkili bir tasarım öğesidir. Ders kitapların renkler dikkat çekme, ilgiyi odaklama, zıtlık oluşturma gibi farklı amaçlar için kullanılabilir.  Öğretici araçların algılanmasında renklerin önemli etkileri vardır: 1.        Nesneler, doğal renkler ile renklendirildiğinde görüntünün gerçekliği artar,2.       Benzerlikler ve farklılıkların ortaya konuluşuna yardımcı olurlar,3.       Önemli noktalar ve bilgiler üzerine dikkat çekerler,4.       Coşku, durgunluk, tek düzelik, canlılık gibi duyguların algılanmasına yardımcı olurlar, Boşluk: belirlenmiş bir çerçeve içerisinde kullanım alanı dışında kalan yerlere boşluk denir.   Tasarım ilkeleri Bütünlük: Ders kitaplarında, sayfa düzeni içerisinde yer alan görsel elemenların hem kendi içerisinde, hem de diğer sayfalarla oluşturduğu uyum “bütünlük” olarak tanımlanır. Ders kitaplarında yararı olmayan hiç bir yazı, soru,bölüm, yardımcı araç, şekil,grafik vb. öğe kullanılmamalıdır.  Denge: Denge unsuru hareketlerin düzeninden oluşur: metin, resim, fotoğraf, şemalar gibi görsel düzen elemanların birbirileriyle olan ilişkisi.  Simetrik denge: ders kitaplarında simetrik denge, iyi orantı kurulmuş ve dengelenmiş bir sayfa düzenidir. Görsel elemanlar, merkeze ve sayfa ortasından geçtiği var sayılan sanal bir çizgiye eşit mesafede yerleştirilir.  Asimetrik denge: Görsel düzenin birbirine eşit olmayan ağırlıkta ve mesafede sıra dışı bir şekilde düzenlenmesiyle oluşur.  Tekrar (Devamlılık): Bir öğenin aynı veya yakın ölçülerde birden fazla sayıda kullanılmasıdır. Birbirine benzer öğeler yan yana görüldğğünde, benzerlik birleştirici olur ve tasarın çabul algılanır, bütünlük etkisi verir. 1.        Tam tekrar: öğelerin (çizgi, renk vb.) eşit aralıklarda, aynı yönde, aynı ölçüde tekrarıdır, 2.       Tekrar: aynı öğelerin değişik aralık ve yönlerde kullanılmasıdır,3.       Değişken tekrar: birbirine benzemekle birlikte aralarında küçük farklılıklar olan biçimlerin birlikte kullanılmasıdır.      Uygunluk: ders kitaplarında birden fazla görsel düzen elemanı sayfa üzerinde orantılı bir şekilde yerleştrilmeliridir.  Vurgu oluşturma : Başlıca vurgu çeşitleri:1.        Renkle vurgulama,2.       Alt çizgi ile vurgulama,3.       Fon üzerine metin oluşturarak vurgulama,4.       Resimleme, fotoğraf vb. elemanlarla vurgulama, 5.       Ok, şema ve şekillerle vurgulama,6.       Büyük- küçük boyutlarla vurgulama,7.       Kalın, italik gibi tipografik unsurlarla vurgulama,8.       Boşluk oluşturarak vurgulama.  Ders Kitaplarında Görsel Tasarım A. Ders Kitaplarında ResimlemelerDers kitaplarında ki resimler1.        İlintili oldukları metnin tanımlanıp, değişik anlam ve boyutlarda yeniden algılanmasına yardımcı olurlar. Konu kavram ve eylemlerin kolayca kavranıp benimsenmesinde etkili olurlar,2.       İster tek bamlarına isterse yazı ile birlikte kullanılsınlar görsel elemanlalr öğrenme üzerinde etkili olurlar,3.       Karşılaşılan görsel imajlarda görsel kalite ve estetik okuyucu tarafından değer görürse, o imajlar algılama üzerinde etkili olular  Resimlemelerde Dikkat edilmesi  gereken noktalar1.        Resimlemede yaş grubuna uygunluk,2.       Resimlemede kompozisyon,3.       Resimlemede renk seçimi,4.       Resimlemenin metinle olan ilişkisi,5.       Resimleme-Tpografi ilişkisi,6.       Resimlemede teknik7.       Resimsel dizin,8.       Resimlemede sosyo-kültürel ortam ve coğrafya,9.       Resimlemelerde diğer görsel elemanlar    B. Ders Kitaplarında Tipografi Ders kitaplarında tipografik kriterler 1.        Yazı karakteri (Font) seçimi ve punto (Harf büyüklüğü),2.       Metin düzenmele şekilleri,3.       Tipografide renk  C. Ders Kitaplarında Kapak ve Diğer Sayfaların Düzeni  Kapak hazırlanırken dikkat edilmesi gereken kriterler1.        Kitabın her iki kapağı renk ve biçim elemanlarıyla birlikte düşünülmelidir,2.       Kapak okutulacak olan dersin içeriği ve öğrencinin yaş grubu düşünülerek hazırlanmalıdır,3.       Küçük yaş gruplarında kitabın adı büyük karakterlerle ve okunur olmalıdır,4.       Kitabın ön kapağında kitabın adı, okutulacak olan sınıf, yazar ve hazırlayanların isimleri, yayınevi amblemi ve logosu; araka kapağında ise ISBN numarası, basımevi ve dağıtım adresleri bulunmalıdır. Bir ders kitabında 1.        İç kapak,2.       Künye sayfası,3.       İstiklal marşı,4.       Andımız,5.       Atatürk portresi,6.       İçindekiler bölümleri bulunmalıdır    Ders Kitaplarında Fiziki Yapı Ders Kitaplarında Fiziksel Yapı Elemanları  i. Ders kitaplarında kağıt ve karton kapak seçimi, 1.        Doku,2.       Gramaj (kağıt ağırlığı), Yoğunluk (geçirgenlik), Renk,3.       Yüzey (matlık ve parlaklık özellikleri) ii. Ders kitaplarında boyut ve ölçülendirmeA5, A4, A3 iii. Ders kitaplarında ciltleme şekilleri ve forma4.       Ciltleme şekilleri İplik ve telle örme,Tel zımba ile dikiş,Tutkallama yöntemiyle presleme,Plastik veya metal spriralle ciltleme.  5.       Forma (bir forma 16 sayfadan oluşur   Fen kitaplarında dil, anlatım ve okunabilirlik                                                        Kaynak (Ders kitabı) Alıcı(Okuyucu) Kanal (Dil ve anlatım) Yazılı anlatım                                                                               Yazılı anlatım öğeleri…   Anlatým kurallarý Dil bilgisi kuralları P  a   r   a  g   r   a   f Ke me    Anlatım kuralları Kelime                   Dil bilgisi kuralları…Noktalama ve yazım kuralları… 1.        Noktalama işaretleri sınıf seviyesine uygun olmalıdır,2.       Noktalama işaretleri  doğru kullanılmalıdır,3.       Yazım kurallarına uygun olmalıdır.     Anlatım kuralları...Dil ve anlatımda kavram ve kelimeler…   1.        Kullanılan kavramlar konu alanına ait olmalı ve doğru kullanılmalı,2.       Farklı kelime türleri kullanılmalı,3.       Kelimeler ve kelimelerin uzunlukları öğrencilerin gelişim seviyelerine göre seçilmeli,4.       Kelime haznesi dikkate alınmalı,5.       Bir kavrama karşılık, kitabın heryerinde aynı kelime kullanılmalı, 6.       Zorunlu olmadıkça Türkçe olmayan kelimelere yer verilmemelidir.     Dil ve anlatımda cümle…  1.        Cümlenin öğelerinin dizişine dikkat edilmeli,2.       Kurallı cümleler kullanılmalı,3.       Cümlenin uzunluğu sınıf seviyesine uygun olmalı,4.       Cümlelerde gereksiz kelimeler kullanılmamalı,     Dil ve anlatımda paragraf…   1.        Her paragraf bir fikri açıklamaya yönelik olmalıdır,2.       Paragraflar kendi içlerinde giriş, gelişme ve sonuç cümlelerinden oluşmalıdır,3.       Ana fikrin özelliğine göre farklı metin yapıları kullanılmalıdır, 4.       Paragraflar arasında bağlantılar açık bir şekilde kurulmalıdır.    Dil ve anlatımda metin… 1.        Yazarın tarzı hissedilmeli,2.       Konu alanlarına göre farklı anlatım şekilleri kullanılmalı

 

Sadece Kayıtlı Kullanıcılar Yorum Yazabilir.
Lütfen Yorumda Bulunmak İçin Kayıt Olunuz.

Powered By CeBiRsel.com 1.4.2