Yrd. Doç. Dr. Aysegül S. ARSLAN

ders notları

Ders kitapları nasıl olmalıdır?

Ders kitaplarını kim yazsın? (Bir komisyon mu, tek yazar mı?)

Ders kitaplarını kim bassın? (Bakanlık mı, yayınevi mi?)

Ders kitaplarını kim seçsin? (Veli mi, öğretmen mi? )

Ders kitabı nedir?

Milli egitim bakanlığı ders kitabını "her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılacak olan, konuları öğretim programları doğrultusunda hazırlanmış, öğrenim amacı ile kullanılan basılı eser “ olarak tanımlamaktadır.

Küçükahmet’e göre ders kitabı "öğretimde öğretmenin gücünü daha iyi kullanmasına, vermek istediklerini daha sistematik vermesine; öğrencinin de öğretmenin anlattıklarını istediği zaman ve yerde istediği tempoda tekrar etmesine imkan veren temel materyaldir “

Genel bir ifadeyle bir ders kitabı herhangi bir öğretim kademesinin etkinliliğini arttırmak amacıyla belirli bir programa uygun olarak düzenlenmiş basılı bir araçtır.

Türk eğitim sisteminde kitabın tarihçesi

Eğitimde ilk yenileşme hareketlerinin başlangıcı olan 1776 tarihinden itibaren ders kitapları giderek artmıştır.

Klasik ders kitapları eğitimin vazgeçilmez bir aracı mıdır? Neden?

Bazı ülkelerde ders kitapları

		Eğt. Bak. Tavsiye ve onayı

Rusya

Ders kitapları devletin eğitim dairesi tarafından hazırlattırılmaktadır. Bu eğitim dairesi ders kitaplarının yazdırılmasını, seçimini, önerilmesimi kendisi yapmaktadır.

Ders kitapları devlet tarafından basıldığı için ucuwdur fakat ücretsiz dağıtılmamaktadır.

Fransa

Ders kitapları ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Tüm ders kitapları, belirlenen müfredata uygun olmalı ve MEB tarafından onaylanmalıdır. Okullar ya da öğretmenler istedikleri ders kitabını tavsiye edilen listeden seçmektedirler. Kitaplar öğrencilere ödünç verilmektedir.

Japonya

Ders kitapları, devletin onayıyla devlet veya ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Kitap seçimi, bölgesel eğitim kurulları, okul müdürleri ve bölüm başkanlarının yetkisi altındadır. Ders kitapları devlet okullarındaki öğrencilere ücretsiz olarak verilmekte ve giderler ulusal hazineden karşılanmaktadır.

KADKİ (Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme)’nin amacı

Bu dersin amacı ;

- MEB tarafından onaylanmış ders kitaplarının özelliklerini tanıma,

- ders kitaplarını içerik, dil, fiziksel durum ve öğrenciye uygunluk,

- anlamlı öğrenmeye katkısı, öğretimde kullanım kolaylığı, vb. açılarından incelenmesidir.

ÖĞRETİM PROGRAMLARI

Bir dersin konu, amaç, işleniş ve değerlendirme etkinliklerini kapsayan yazılı dokümana öğretim programı denir. Bu programlarda öğrencilere hangi amaç-davranışların hangi ünite ve konularla, hangi sınırlar içinde kazandırılacağı belirtilir.

Öğretim Programlarının Öğeleri

Hedefler; bireye kazandırılması tasarlanan nitelikler kümesine hedefler denir. Bir başka deyişle hedefler bireyde geliştirilmesi düşünülen niteliklerin bütünüdür.

Davranışlar; belirlenmiş hedeflere ulaşılması için oluşturulan basmaklardır. Bireyin kazandığı her bir davranış bireyde bir değişiklik meydana getirir ve bu davranışlar onu hedeflere götürür yani birey eğitilmiş olur.

İçrerik; bireye kazandırılması öngörülen davranışların hangi bilgilerle ve nasıl organize edilerek kazandırılacağını gösterir.

Öğrenme- öğretme durumları; belirlenmiş niteliklerin bireye kazanrıdırılması sürecini, yani davranışların bireye nasıl kazandırılacağının belirlenmesini ve düzenlenmesini ifade eder.

Öğretim Programlarının Geliştirilmesi

PLANLAMA

Öğretim programı hazırlama öncesi alan uzmanı, alan eğitimcisi, alan psikoloğu, eğitim felsefecisi gibi kişilerden oluşan bir komisyon seçilir. Planlama aşamasında;

1. Seçilen komisyon program geliştirilme gerekçelerini açıklayan bir rapor hazırlar (bu rapor kullanılmakta olan programın eksik yönlerini, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını detaylı bir şekilde ortaya koyar).

2. Program geliştirme modeli seçilir,

1. Lineer program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğeleri lineer olarak takip edilir (İlk defa 1949 yılında Tyler arafından önerilmiş ve kullanılmıştır).

2. Serbest program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğelerinden herhangi birinden başlanıp bir diğerine geçiş yapılabilir.

3. Araştırmaya dayalı program geliştirme: Bu modelde genellikle belirlenen bir konu veya ünite ile ilgili olarak yapılan araştırmalardan elde edilen veriler kullanılır.

3. İçerik seçimi yapılır,

İçerik seçimi yapılırken kullanılması gereken kriterler:

1. Anlamlılık: uygulanacak içerik öğrenciye anlamlı gelmelidir,

2. Geçerlilik: Seçilen içerik belirlenen davranışlarla uyumlu olmalıdır,

3. İlgi çekicilik: Seçilen içerik öğrencinin ilgisini çekmelidir,

4. Öğrenebilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olmalıdır,

5. Uygulanabilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin belirlenen zamanda mevcut kaynak ve kişilerle yürütülebilir nitelikte olmalıdır.

YÜRÜTME

Yürütme geliştirilen dökümanların sınıflarda uygulanması yani pilot çalışmasının yapılmasıdır. Bu aşamada öğretmen, ğörenci, veli, idareci ve diğer ilgililerin duygu ve düşünceleri alınarak karşılaşılan problemler tespit edilir.

DEĞERLENDİRME

Öğretim programlarını yürütme aşamasında elde edilen verilerin yorumlama sürecidir. İki farklı şekilde yapılır: Süreçte değerlendirme ve sonuçta değerlendirme.

Öğretim Programlarının Tanıtılması ve Yayılması

Geliştirilen programların tanıtılıp yayılması eğitim sistemlerinin özelliklerine bağlıdır. Temel özelliklerine göre eğitim sistemleri ikiye ayrılır: Merkeziyetçi eğitim sistemleri ve Merkeziyetçi olmayan eğitim sistemleri.

Merkeziyetçi eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri

1. Merkez çevre modeli,

2. Araştırma geliştirme modeli: Uygulayıcıların merkez tarafından ihtiyaçları belirlenir ve bu ihtiyaçlara bağlı olarak geliştirilen programın uygulanmasına yardımcı olacak materyaller geliştirilir.

Merkeziyetçi olmayan eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri

1. Sosyal etkileşimli model: Uygulayıcıların ihitiyaçlarının yerel yöneticiler tarafından belirlendiği modeldir,

2. Problem çözme modeli: Uygulayıcıların hem problemleri hem de çözüm yolları bölgesel göndericiler tarafından belirlendiği modeldir,

3. Merkez artırma modeli: Aynı bölge içinde farklı özellikteki okulların problemlerini çözmeyi amaçlayan modeldir,

4. Merkez değiştirme modeli: problemlerin yoğun olduğu bölgelerde merkezlerin aktarılmasına izin veren modeldir.

Öğretim Programları ve Yapıları

Öğretim kurumları:

1. okul öncesi,

2. ilköğretim,

3. ortaöğretim,

4. yükseköğretim

İlköğretim Birinci Kademe Dersleri

a. Mihver dersler:

Hayat bilgisi:

1., 2. ve 3. sınıflarda okutulur. Amaç bireyin gerçek hayatla karşı karşıya getirilerek eğitilmesidir.

Sosyal bilgiler:

4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin sosyal hayatla ilgili durumları ve olayları algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır.

Fen bilgisi: 4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin doğal çevreyi algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır.

b. İfade ve beceri dersleri

Türkçe, Matematik, Din kültğrğ ve ahlak bilgisi.

c. Seçmeli dersler

İlköğretim Birinci Kademe Dersleri

İlköğretim vatandaşlık ve insan hakları eğitimi dersi, Trafik ve ilk yardım dersi.

Ortaöğretim Okullarında Okutulan Dersler

Ortaöğretim okullanrında okutulan ders grupları:

a. Ortak genel kültür dersleri

Sosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe....

b. Alan dersleri

Sosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe, yabancı dil, sanat

c. Alan seçmeli dersler

d. Seçmeli dersler

Öğretim Programı ve Öğretim Araçları

Bir derste kullanılacak araç gereçler dersin içeriğine göre ve dolayısıyla hedef davranışların içeriğine göre çeşitlilik gösterir.

Öğretim araçlarının sınıflandırılması

A. Öğretim araçları duyu organları gözönünde bulundurularak sınıflandırılabilir:

1. göze hitap eden araçlar,

2. kulağa hitap eden araçlar,

3. göze ve kulağa hitap eden araçlar,

4. dokunma duyusuna hitap eden araçlar,

5. koklama duyusuna hitap eden araçlar,

6. tat alma duyusuna hitap eden araçlar.

B. Öğretim araçları derslere göre sınıflandırılabilir:

1. sınıf içi ders araçları,

2. laboratuar araçları,

3. gözlem araçları,

4. .......

DERS KİTAPLARININ ÖĞRETİMDEKİ YERİ

Ders kitapları ve öğretim programı

Ders kitapları programın hedef ve davranışlarının gerektirdiği strateji, yöntem ve teknikleri uygulamaya uygun bir araçtır.

Ders kitapları ve öğretmen

1. Araçların seçimi konusunda öğretmenlere yardımcı olur,

2. Düzenli bir öğretimin yapılmasına imkan sağlar,

3. Öğretim yöntemi ve öğretim ortamlarının hazırlanmasında öğretmene yardımcı olur,

4. Neleri öğreteceğini belirlemeye yardımcı olur,

5. Konu alanında meydana gelen değişmeleri tanıma imkanı tanır,

6. Öğretmenlik meslek bilgisi ile ilgili eksikliklerini giderme şansı verir,

7. Yeni öğretim strateji, yöntem ve teknikleri tanıma ve kullanmasına yardımcı olur,

8. Diğer ders alanlarıyla bağlantı kurulması için yardımcı olur.

Ders kitapları ve öğrenci

1. Neleri öğrenecekleri konusunda bilgi verir,

2. Öğrenme yaşantılarına yön verir,

3. Öğretmenin rehberlik etme işlevini yerine getirir,

4. Gelişimini sürdürmesine ve öğrenme ortamlarında kendini bulmasına yardımcı olur,

5. Ön bilgilerini tamamlama imkanı sağlar,

6. Yapılacak etkinlikleri önceden görme ve hazırlanma imkanı sağlar.

Ders kitaplarının öğretimdeki rolünü aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür

1. Öğretimin büyük bir bölümü kitapların içeriği ile belirlenmektedir,

2. Sınıf içi uygulamalarında, materyal olarak en çok ders kitapları kullanılmaktadır,

Ders Kitaplarının Etkinliği

			Bilginin sunumu 1. Geleneksel metinler Bilgiler düzenli bir şekilde aktarılır, 2. Çürütme metinleri Konu ile ilgili olası yanlış fikirler sunulur ve ardından bu düşünceler bilimsel olarak çürütülür ve son olarak doğru ve tutarlı fikirler sunulur
		Dış görünüş
Metin yapısı 1. Delil öncelikli Genellikle temel bir kavram, prensip veya kanun tarzında bir sonuca götüren bir delil veya tartışma geliştirir, 2. Prensip öncelikli Bir kavram veya prensip açıkça ifade edilir sonra onu destekleyen deliller sunulur.

DERS KİTAPLARININ MEVCUT DURUMU

1. Türkiye Bilimler Akademisi (TÜBA)

1. Genel eğitim sistemimiz içinde sanat marjinal kalmaktadır,

2. Ders kitaplarında içerik açısından yetersiz, eksik ve yanlış bilgiler bulunmaktadır,

3. Ders kitapları öğrencilere psikolojik beceriler kazandırmaktan uzaktır,

4. Fen ve teknolojide yanlış yöntemler kullanılmaktadır,

5. Matemetik soyut olarak ele alınmaktadır

2. Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği

1. Eğitim programlarının değişmesi kadar önemli bir konu da, ders kitaplarının çağdaş öğretim yöntemlerine göre yeniden hazırlanmasıdır,

2. Yeni ders kitapları görsel açıdan çekici olmalıdır,

3. Kitaplar yeni hazırlanan programlar çerçevesinde yeni öğretim yöntemlerini uygulayacak nitelikte olmalıdır,

4. Öğretmen kitabında öğretmenin dersi nasıl işleyecegi adım adım gösterilmelidir.

DERS KİTAPLARINI İNCELEMEYE BÜTÜNCÜL YAKLAŞIM

Bir ders kitabının sahip olması gereken niteliklerden bazıları:

1. Öğrencilerin fiziksel, sosyo-ekonomik ve duyuşsal özelliklerini gözönünde bulundurur,

2. Öğrencilere farklı yöntemler sunar,

3. Öğrencilerin okuduklarından zevk almalarını sağlar,

4. Öğrenme süreci içerisinde, aktif öğrenci katılımını sağlamada öğretmene yardımcı olur,

5. Öğrencilerin dikkatini çekerek öğrenmeye karşı motive eder,

6. Yeni kavramların öğrenilmesinde öğrencilere rehberlik eder,

7. Öğrencilerin yaşama hazırlanmasında yardımcı olur (öğrendiklerini yaşamla ilişkilendirecek olanaklar sunar),

8. Konu alanına ilişkin kuram, ilke ve kavramları kullanır,

9. Alan ile ilgili yeni gelişmeleri öğrencilere yansıtır,

10. Öğrenme hedeflerine uygun değerlendirme yolları sunar,

11. İşlenen konuyu önceki ve sonraki konularla ilişkilendirir,

12. Hedef/davranışlara uygun araç-gereç ve materyal önerir,

13. Bilgiyi öğrenci merkezli eğitim anlayışına uygun olarak sunar,

14. Eleştirel düşünmeyi ve kendi kendine öğrenmeyi teşvik eder,

15. Değerlendirme soruları üst düzey becerileri ölçecek nitelikte olur,

16. ...

DERS KİTAPLARININ İNCELENMESİ

Ders kitaplarının öğretim programlarına uygunluğu

1. Hedef davranışlar,

Hedef davranışların alanı: Bilişsel, duyuşsal, devinişsel alanlarından birini ifade eder. Bu alanlar birbirinden bağımsız değil tam tersine içiçedirler.

Hedef davranışların düzeyi,

Hedef davranışların sınırları,

Hedef davranışların basamak düzeyi.

Ders kitaplarının öğretim hedeflerine uygunluğunu belirlemek amacıyla aşağıda verilen ölçütler kullanılabilir:

Ders kitabı, hedef-davranışların ilgili olduğu alanın ve alt basamağın özelliklerine uygun olarak düzenlenmeli,

ders kitabı, hedef-davranışların düzeylerine (uzak, genel ve özel) uygun olmalı,

hedef-davranışlar uygun bir içerikle kenetlenmiş olmalı

2. İçerik

İçerik düzenlenirken birtakım ilkeler dikkate alınmalıdır:

İçerik özellikleri ile ilgili Öğrenme İlkeleri

1. Öğrencinin etkin katılımını sağlamak ve öğrenme düzeyini yükseltebilmek amacıyla öğretimin içeriği, öğrencinin beklentilerine ve amaçlarına uygun olmalıdır.

2. Bilginin daha kolay geri getirilebilmesi, daha kalıcı olması ve genellenebilir özelliği taşıması için, o bilgi anlamlı bir şekilde öğrenilmelidir. Öğrencilere verilecek öğrenme materyali öğrencinin önemli bilgiyi önemsiz bilgiden ayırt etmesine ve bilgiyi yeniden düzenlemesine olanak verecek şekilde düzenlenmelidir.

3. Bilginin daha kolay öğrenilmesi ve hatırlanması için mantıksal olarak iyi organize dilmelidir.

4. Bilginin daha kolay ve doğru olarak anlamlandırılması ve hatırlanması için somut olarak verilmelidir.

Öğretim ilkeleri

İçerik kazandırılacak hedef davranışların ve konu alanının özellikleri dikkate alınarak düzenlenmelidir. İçerik düzenlemesinde rol oynayan temel ilkeler:

1. İçerik somuttan soyuta, basitten karmaşığa, kolaydan zora, bütünden parçaya veya parçadan bütüne, günümüzden geçmişe, olaylardan kavrama ve genellemelere, yakın çevreden uzağa doğru sıralı omalıdır,

2. İçerik çağdaş, bilimsel, sanatsal ve felsefi bilgilere ters düşmemelidir,

3. İçerik konunun özelliğine göre aşamalı ve birbirini önkoşulu olacak şekilde sıralanmalıdır,

4. İçerik hedeflerle tıtarlı ve öğrenciler için anlamlı olmalıdır.

İçerik düzenleme stratejileri

1. Birbiri ile ardışık sıralı, yakın ilişki ve zrounlu ya da önkoşul öğrenmenin ağırlıklı olduğu durumlarda içeriğin doğrusal programlama yaklaşımına göre düzenlenmesi gerekir,

2. Konuların yeri ve zamanı geldikçe tekrar öğretilmesi sözkonusu olduğunda, içerik sarmal programlama yaklaşımı kullanılarak düzenlenmelidir.

Genel olarak ders kitaplarının içeriği;

programın öğeleriyle paralellik sağlamalı,

öğretim programında verilen kitap hacimleriyle tutarlı olmalı,

uygun zihinsel süreçlere göre düzenlenmeli,

öğrenme ilkelerine göre düzenlenmeli,

somuttan soyuta, basitten karmaşığa, bilinenden bilinmeyene doğru düzenlenmeli,

bireyin gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak düzenlenmeli,

ilişkili olduğu alan ve konularla bağlantılı olarak sunulmalıdır.

1. Öğrenme -Öğretme süreçleri

Öğrenme öğretme süreçlerinin düzenlenmesinde dikkat edilmesi gereken noktalar:

öğrenciler, yeni öğrenme yaşantılarına geçmek için ilgili ön koşol davranışları edinmiş olmalıdır,

öğrenciler öğrenmeye istekli hale getirilmelidir,

öğrenciye, öğrenme sürecindeki durumu ile ilgili sık sık bilgi verilmelidir,

eğitim durumları, öğrencilerin zengin yaşantılar geçirmelerini sağlayıcı nitelikte olmalıdır,

eğitim durumları hem birden çok hedefe hizmet etmeli hem de istenmeyen sonuçları ortaya çıkarmaktam uzak olmalıdır.

2. Bir başka deişle öğrenme öğretme durumlarının düzenlenmesinde aşağıdaki ölçütler dikkate alınmalıdır:

dikkat çekici öğeler, hedefler, ön organize ediciler sunulmalı ve geçiş ifadelerine yer verilmelidir,

öğretim hizmetinin niteliğini artırıcı şekilde ipuçları verilmeli, eğitim teknolojisini ürünleri kullanılmalı, uygun sorular sorulmalı, alıştırmalara yer verilmeli ve özet yapılmalıdır,

öğretmenin özelliklerine göre düzenlenmelidir,

öğretim stratejilerine uygun olarak düzenlenmelidir,

öğretim yöntemlerine uygun olarak düzenlenmelidir,

öğretim tekniklerine göre düzenlenmelidir,

öğretim araçlarına göre düzenlenmelidir,

öğretim programlarında, öğrenme-öğretme durumlarıyla ilgili açıklamalar ve örnekler gözönünde bulundurulmalıdır.

öğrenciler öğrenmeye istekli hale getirilmelidir,

öğrenciye, öğrenme sürecindeki durumu ile ilgili sık sık bilgi verilmelidir,

eğitim durumları, öğrencilerin zengin yaşantılar geçirmelerini sağlayıcı nitelikte olmalıdır,

eğitim durumları hem birden çok hedefe hizmet etmeli hem de istenmeyen sonuçları ortaya çıkarmaktam uzak olmalıdır.

1. Değerlendirme

Hazırlık çalışmaları

1. Üniteye hazırlığı sağlayan sorular,

2. Ön öğrenmeleri ortaya çıkarmaya yönelik sorular,

3. Ön organize edici sorular,

İçeriğin sunumu ve değerlendirme,

1. İlgiyi ve dikkati artırıcı sorular,

2. Pekiştirici sorular,

3. Geliştirici ve bütünleştirici sorular,

4. Araştırma soruları

Üniteyi değerlendirme

Değerlendirme çalışmalarında uyulması gereken ölçütler:

1. Alıştırma, test, araştırma-inceleme, muhakeme etme, deney ve gözlem yapma hususlarına yer verilip verilmediği,

2. İlgili soruların öğrencilere kazandırılması amaçlanan bilgi, beceri, tutum, davranış ve iş alışkanlıklarının tamamını kapsayıp kapsamadığı,

3. Soruların öğrencilerin kendi kendilerini değerlendirmesine imkan sağlayıp sağlamadığı,

4. Soruların öğrencilerin henüz kazanmadıkları bilgi, beceri, tutum, davranış teşvik edip etmediği,

5. Araştırma, inceleme, deney ve gözlem konularının öğrencilerin farklı ilgi düzeyleri ve çevreleri dikkate alınarak belirlenip beklirlenmediği.

Ders kitaplarında gözönünde bulundurulacak noktalar:

1. Sorular hedef davranışların alan ve düzeylerine uygun olarak hazırlanmalıdır,

2. Kapsam geçerliliği sağlanmalıdır,

3. Soruların puanları puanların ne anlama geldiği konusunda öğrenciye bilgi verilmelidir,

4. Uygulamaya dönük olmalıdır,

Ölçme soruları hazırlanırken dikkat edilmesi gereken hususlara dikkat edilmelidir.

Ders Kitaplarında Bilimsel İçerik

Bilim: Geçerliliği kanıtlanmış bilgiler bütünü bilimi oluşturur.

Bilimin özelliği

Bilimsel içerik oluşturma,

Ders kitaplarında bilimsel içeriğin sunulması,

Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışlar,

Bilimin özelliği

Bilim geçmiş, bugün ve gelecekle ilgili somut ve soyut gerçeklerle ilgilenir. Bilimin gerçeğin bir kısmıyla uğraşma, kanıtlanabilirlik ve süreç olmak üzere üç temel özelliği vardır. Bilimin kanıtlama özelliği beş farklı yol ve şekilde gerçekleşebilir: Deneyle, gözlemle, belgelemeyle, araştırma - soruşturmayla ve akılla kanıtlamadır (Sönmez, 1998).

Bilimsel içerik oluşturma

Bir bilginin bilimsel bilgi olup olmadığı;

Bilimin uğraşı alanına ait olması,

Kanıtlanmış olması,

Bilimsel süreçlerle elde edilmiş

olmasına bakılarak anlaşılabilir.

Sönmez (1998) bilimsel bilgi türlerini sekiz başlıkta toplamaktadır: Sayıltı, denence, ilke, genelleme, kanun, kuramca, kuram ve bilim-kurgu.

Sayıltı doğruluğu kanıtlanmamış ancak doğru kabul edilen bilgilerdir,

Denence, bir sorunun çözümünde kullanılan çözüm önermesidir,

İlke, sebeb sonuç ilişkisini belirtir ve doğruluk değerleri yüksektir. İlkeler kuramların temelini oluşturur,

Genelleme, genel geçerliliği olan önermelerdir. Birden fazla konu alanını kapsar. Genelleme bilginin bütünlüğünü kurmada gereklidir,

Kanun, bir konu alanında kanıtlanmış önermelerdir. Doğruluk değeri çok yüksektir,

Kuramca, bir konu alanında belli bir problemi çözmek için birbiriyle tutarlı bir çok önermeyi içerir.

Kuram, çok daha geniş bir alanı açıklamaya çalışan tutarlı önermelerden oluşan soyut bir yapıyı ifade eder, doğruluk değeri düşüktür.

Bilim- kurgu, bundan önce adı geçen bilimsel bilgi türlerine dayalı olarak geçmiş ve gelecekle ilgili soyut açıklamaları ifade eder.

Bir konu sunulurken nelere dikkat edilmelidir?

Bilimsel içerik ve Ders kitapları

Ders kitaplarında aktarılan bilgiler objektif ve herkes tarafından aynı şekilde anlaşılır olması, güncel ve kanıtlanmış bilgiler içermesi gibi özellikler içermelidir.

Ders kitabında bilimsel içerik;

kitabın bilgiyi sunuş şeklinden,

bilgilerin bilimsel geçerliliğinden,

bilgilerin konu alanına uygun olup olmadığından

etkilenebilir.

Ders kitaplarında bilimsel içeriğin sunulması

Ders kitaplarında bilgilerin sunumunda dikkat edilmesi gereken özellikler:

Bilgi türlerinin ifade edilişi

Bilgi türlerinin doğruluk derecesi her zaman aynı değildir. Ders kitabında sunulan bilgi hangi bilgi türüne dahilse, cümledeki yargı ifadesinin kesinlik derecesi o bilgi türünün doğruluk derecesine uygun olmalıdır.

Neden - Sonuç ilişkisi

Bilimsel bilgide sebeb-sonuç ilişkisi önemlidir.öğrenciler karşılaştıkları bir bilginin gerçeğin hangi kısmıyla ilgili olduğunu ve nasıl oluştuğunu açıkça bilmelidir.

Bilgilerin konu alanına uygunluğu

Ders kitaplarında sunulacak bilgiler konu alanının amacına, yöntemine, işleyişine ve konu alanının terimlerine uygun olmalıdır.

Kullanılan bilgilerin geçerliliği

Ders kitaplarının içeriklerinde sunulacak bilgiler konu alanının son verilerine uygun olmalıdır.

Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışlar

Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan yanlışları genel olarak iki temel grupta inceleyebiliriz:

Bilgi yanlışları:

Kavram hataları, hatalı genelleme, geçerliliğini yitirmiş bilgiler, ilişkisizlikler.

Anlatım hataları:

Çok boyutlu konuları tek boyutlu anlatma, bilgiyi destekleyen örneklerin yetersizliği, verilen bilgilerle önceki bilgiler arasında çelişki, gereksiz bilgi ve ayrıntıya yer verme, kişisel görüşlere yer verme.

Ders kitabının bilimsel içeriğinde karşılaşılan bazı yanlışlar (Yiğitarslan, 1995)

Yazarların kendi düşünce ve değer yargılarına göre içeriği şekillendirmeleri,

Çok boyutlu konularda tek boyutlu anlatımın sergilenmesi,

Hikayeci bir anlatım tarzının kullanılması,

Gerçeğe aykırı abartılı bilgilerin sunulması,

Kavram öğretiminde yeterli örneklerin verilmemesi.