Yrd. Doç. Dr. Aysegül S. ARSLAN

ders notları

Ders kitapları nasıl olmalıdır?

Ders kitaplarını kim yazsın? (Bir komisyon mu, tek yazar mı?)

Ders kitaplarını kim bassın? (Bakanlık mı, yayınevi mi?)

Ders kitaplarını kim seçsin? (Veli mi, öğretmen mi? )

Ders kitabı nedir?

Milli egitim bakanlığı ders kitabını "her tür ve derecedeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında kullanılacak olan, konuları öğretim programları doğrultusunda hazırlanmış, öğrenim amacı ile kullanılan basılı eser “ olarak tanımlamaktadır.

Küçükahmet’e göre ders kitabı "öğretimde öğretmenin gücünü daha iyi kullanmasına, vermek istediklerini daha sistematik vermesine; öğrencinin de öğretmenin anlattıklarını istediği zaman ve yerde istediği tempoda tekrar etmesine imkan veren temel materyaldir “

Genel bir ifadeyle bir ders kitabı herhangi bir öğretim kademesinin etkinliliğini arttırmak amacıyla belirli bir programa uygun olarak düzenlenmiş basılı bir araçtır.

Türk eğitim sisteminde kitabın tarihçesi

Eğitimde ilk yenileşme hareketlerinin başlangıcı olan 1776 tarihinden itibaren ders kitapları giderek artmıştır.

Klasik ders kitapları eğitimin vazgeçilmez bir aracı mıdır? Neden?

Bazı ülkelerde ders kitapları

		Eğt. Bak. Tavsiye ve onayı

Rusya

Ders kitapları devletin eğitim dairesi tarafından hazırlattırılmaktadır. Bu eğitim dairesi ders kitaplarının yazdırılmasını, seçimini, önerilmesimi kendisi yapmaktadır.

Ders kitapları devlet tarafından basıldığı için ucuwdur fakat ücretsiz dağıtılmamaktadır.

Fransa

Ders kitapları ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Tüm ders kitapları, belirlenen müfredata uygun olmalı ve MEB tarafından onaylanmalıdır. Okullar ya da öğretmenler istedikleri ders kitabını tavsiye edilen listeden seçmektedirler. Kitaplar öğrencilere ödünç verilmektedir.

Japonya

Ders kitapları, devletin onayıyla devlet veya ticari kurumlar tarafından üretilmektedir. Kitap seçimi, bölgesel eğitim kurulları, okul müdürleri ve bölüm başkanlarının yetkisi altındadır. Ders kitapları devlet okullarındaki öğrencilere ücretsiz olarak verilmekte ve giderler ulusal hazineden karşılanmaktadır.

KADKİ (Konu Alanı Ders Kitabı İnceleme)’nin amacı

Bu dersin amacı ;

- MEB tarafından onaylanmış ders kitaplarının özelliklerini tanıma,

- ders kitaplarını içerik, dil, fiziksel durum ve öğrenciye uygunluk,

- anlamlı öğrenmeye katkısı, öğretimde kullanım kolaylığı, vb. açılarından incelenmesidir.

ÖĞRETİM PROGRAMLARI

Bir dersin konu, amaç, işleniş ve değerlendirme etkinliklerini kapsayan yazılı dokümana öğretim programı denir. Bu programlarda öğrencilere hangi amaç-davranışların hangi ünite ve konularla, hangi sınırlar içinde kazandırılacağı belirtilir.

Öğretim Programlarının Öğeleri

Hedefler; bireye kazandırılması tasarlanan nitelikler kümesine hedefler denir. Bir başka deyişle hedefler bireyde geliştirilmesi düşünülen niteliklerin bütünüdür.

Davranışlar; belirlenmiş hedeflere ulaşılması için oluşturulan basmaklardır. Bireyin kazandığı her bir davranış bireyde bir değişiklik meydana getirir ve bu davranışlar onu hedeflere götürür yani birey eğitilmiş olur.

İçrerik; bireye kazandırılması öngörülen davranışların hangi bilgilerle ve nasıl organize edilerek kazandırılacağını gösterir.

Öğrenme- öğretme durumları; belirlenmiş niteliklerin bireye kazanrıdırılması sürecini, yani davranışların bireye nasıl kazandırılacağının belirlenmesini ve düzenlenmesini ifade eder.

Öğretim Programlarının Geliştirilmesi

PLANLAMA

Öğretim programı hazırlama öncesi alan uzmanı, alan eğitimcisi, alan psikoloğu, eğitim felsefecisi gibi kişilerden oluşan bir komisyon seçilir. Planlama aşamasında;

1. Seçilen komisyon program geliştirilme gerekçelerini açıklayan bir rapor hazırlar (bu rapor kullanılmakta olan programın eksik yönlerini, öğrencilerin ilgi ve ihtiyaçlarını detaylı bir şekilde ortaya koyar).

2. Program geliştirme modeli seçilir,

1. Lineer program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğeleri lineer olarak takip edilir (İlk defa 1949 yılında Tyler arafından önerilmiş ve kullanılmıştır).

2. Serbest program geliştirme modeli: Bu modelde konu, amaç, yöntem ve değerlendirme öğelerinden herhangi birinden başlanıp bir diğerine geçiş yapılabilir.

3. Araştırmaya dayalı program geliştirme: Bu modelde genellikle belirlenen bir konu veya ünite ile ilgili olarak yapılan araştırmalardan elde edilen veriler kullanılır.

3. İçerik seçimi yapılır,

İçerik seçimi yapılırken kullanılması gereken kriterler:

1. Anlamlılık: uygulanacak içerik öğrenciye anlamlı gelmelidir,

2. Geçerlilik: Seçilen içerik belirlenen davranışlarla uyumlu olmalıdır,

3. İlgi çekicilik: Seçilen içerik öğrencinin ilgisini çekmelidir,

4. Öğrenebilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin gelişim özelliklerine uygun olmalıdır,

5. Uygulanabilirlilik: Seçilen içerik öğrencinin belirlenen zamanda mevcut kaynak ve kişilerle yürütülebilir nitelikte olmalıdır.

YÜRÜTME

Yürütme geliştirilen dökümanların sınıflarda uygulanması yani pilot çalışmasının yapılmasıdır. Bu aşamada öğretmen, ğörenci, veli, idareci ve diğer ilgililerin duygu ve düşünceleri alınarak karşılaşılan problemler tespit edilir.

DEĞERLENDİRME

Öğretim programlarını yürütme aşamasında elde edilen verilerin yorumlama sürecidir. İki farklı şekilde yapılır: Süreçte değerlendirme ve sonuçta değerlendirme.

Öğretim Programlarının Tanıtılması ve Yayılması

Geliştirilen programların tanıtılıp yayılması eğitim sistemlerinin özelliklerine bağlıdır. Temel özelliklerine göre eğitim sistemleri ikiye ayrılır: Merkeziyetçi eğitim sistemleri ve Merkeziyetçi olmayan eğitim sistemleri.

Merkeziyetçi eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri

1. Merkez çevre modeli,

2. Araştırma geliştirme modeli: Uygulayıcıların merkez tarafından ihtiyaçları belirlenir ve bu ihtiyaçlara bağlı olarak geliştirilen programın uygulanmasına yardımcı olacak materyaller geliştirilir.

Merkeziyetçi olmayan eğitim sistemlerinde öğretim programlarının tanıtma ve yayılma modelleri

1. Sosyal etkileşimli model: Uygulayıcıların ihitiyaçlarının yerel yöneticiler tarafından belirlendiği modeldir,

2. Problem çözme modeli: Uygulayıcıların hem problemleri hem de çözüm yolları bölgesel göndericiler tarafından belirlendiği modeldir,

3. Merkez artırma modeli: Aynı bölge içinde farklı özellikteki okulların problemlerini çözmeyi amaçlayan modeldir,

4. Merkez değiştirme modeli: problemlerin yoğun olduğu bölgelerde merkezlerin aktarılmasına izin veren modeldir.

Öğretim Programları ve Yapıları

Öğretim kurumları:

1. okul öncesi,

2. ilköğretim,

3. ortaöğretim,

4. yükseköğretim

İlköğretim Birinci Kademe Dersleri

a. Mihver dersler:

Hayat bilgisi:

1., 2. ve 3. sınıflarda okutulur. Amaç bireyin gerçek hayatla karşı karşıya getirilerek eğitilmesidir.

Sosyal bilgiler:

4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin sosyal hayatla ilgili durumları ve olayları algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır.

Fen bilgisi: 4. ve 5. sınıflarda okutulur. Amaç öğrencinin doğal çevreyi algılayıp yorumlayabilmesi için gerekli bilgi, beceri ve tutumları kazandırmaktır.

b. İfade ve beceri dersleri

Türkçe, Matematik, Din kültğrğ ve ahlak bilgisi.

c. Seçmeli dersler

İlköğretim Birinci Kademe Dersleri

İlköğretim vatandaşlık ve insan hakları eğitimi dersi, Trafik ve ilk yardım dersi.

Ortaöğretim Okullarında Okutulan Dersler

Ortaöğretim okullanrında okutulan ders grupları:

a. Ortak genel kültür dersleri

Sosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe....

b. Alan dersleri

Sosyal bilimler, fen bilimleri, matematik, türkçe, yabancı dil, sanat

c. Alan seçmeli dersler

d. Seçmeli dersler

Öğretim Programı ve Öğretim Araçları

Bir derste kullanılacak araç gereçler dersin içeriğine göre ve dolayısıyla hedef davranışların içeriğine göre çeşitlilik gösterir.

Öğretim araçlarının sınıflandırılması

A. Öğretim araçları duyu organları gözönünde bulundurularak sınıflandırılabilir:

1. göze hitap eden araçlar,

2. kulağa hitap eden araçlar,

3. göze ve kulağa hitap eden araçlar,

4. dokunma duyusuna hitap eden araçlar,

5. koklama duyusuna hitap eden araçlar,

6. tat alma duyusuna hitap eden araçlar.

B. Öğretim araçları derslere göre sınıflandırılabilir:

1. sınıf içi ders araçları,

2. laboratuar araçları,

3. gözlem araçları,

4. .......

DERS KİTAPLARININ ÖĞRETİMDEKİ YERİ